De interactie van diakonie en de Maaltijd van de Heer zijn de beide trefwoorden die zich tot elkaar verhouden als de beide brandpunten van een ellips: zij kunnen niet zonder elkaar wil er van een kring sprake kunnen zijn.

In 2025 publiceerde Thelma Schoon, priester in Oud-Katholieke Kerk, in de afgelopen tijd ‘Jonge Theoloog des Vaderlands’ en nu werkzaam in de parochies Rotterdam en Schiedam, een inspirerend en goed gedocumenteerd onderzoek naar de relatie tussen diaconie en liturgie in de beleving van de voorgangers tijdens het kerkasiel in Den Haag,ⁱ2018-2019.

Zij benoemt en licht een aantal diaconale aspecten toe vanuit de praktijk van dit kerkasiel: (1.) Vluchtelingen herbergen als een werk van barmhartigheid’ op basis van Mt.25. De diensten aan deze kwetsbaren worden beschouwd als een dienst aan Christus zelf. Het kerkasiel is begonnen vanuit een geloofsbeslissing. Daarmee is (2.) de diakonia een wezenlijk onderdeel van de kerk dat zich primair richt naar buiten toe. Vervolgens i (is (3.) ‘helpen onder protest’ een profetisch aspect van diakonia. (4.) ‘Gastvrijheid’ voor de vreemdeling die niet is zoals jij. En (5.) de wederkerigheid. Deelnemers kwamen niet slechts om iets bij te dragen, maar veelal ook om iets te halen, zoals de rust en de inspiratie van de doorlopende kerkdienst.

Daarmee stelt Thelma Schoon uitvoerig de vraag aan de orde naar het diakonale karakter van de avondmaalsliturgie. Liturgie en diakonie zijn met elkaar verbonden als twee ‘kerntaken’ van de kerk. Beide wijzen samen vooruit naar het koninkrijk van God, vol van barmhartigheid en gerechtigheid. In een kerkdienst wordt de vierende gemeenschap aangespoord en uitgezonden om deze toekomst handen en voeten te geven in de wereld. Een kerkdienst blijft dus nooit binnen de kerkmuren. Als scharnierpunt tussen diakonie en liturgie benut Schoon de term ‘transformatie’. Door ‘te geloven in transformatie van de vierende gemeenschap door de heilige Geest tijdens het avondmaal wordt de hoop levend gehouden dat transformatie mogelijk is in de wereld.’

In het breken en delen van het lichaam en bloed van Christus worden alle vormen van onrecht, racisme, apartheid en gebrek aan vrijheid onder kritiek gesteld: Gods genade doordringt en herstelt door het avondmaal de mens in zijn waardigheid. Het (rond)delen van brood en wijn impliceert daarmee de politieke dimensie van de viering van de eucharistie. In een uitdagende uitspraak van Rowan Williams, de oud-aartsbisschop van Canterbury stelt hij ‘dat het in de essentie van de eucharistie niet gaat over de verandering van de gaven, maar over een transformatie van mensen tot een nieuwe mensheid, een nieuwe solidariteit’.

Utrecht, op de vooravond van Trinitatis 2026                                                                                                                                                                                    Eeuwige God,                                                                                                                                                                                                                              het woord van de waarheid                                                                                                                                                                                                      en de Geest die heilig maakt                                                                                                                                                                                                    hebt Gij uw wereld in gezonden.                                                                                                                                                                                              Zo hebt Gij aan ons bekend gemaakt                                                                                                                                                                                      uw grote geheim, Uzelf, o God.                                                                                                                                                                                                Laat ons spreken en ons handelen                                                                                                                                                                                          gedragen en gedreven worden                                                                                                                                                                                                  door de lof en de aanbidding                                                                                                                                                                                                    van U, de drie-enige God,                                                                                                                                                                                                            gezegend tot in eeuwigheid

                       Gebed van het feest van de Allerheiligste Drieëenheid                                                                                                                                                             Dienstboek PKN – Schrift -Maaltijd-Gebed

Hans Uytenbogaardt

iThelma Schoon, De Dienst van he kerkasiel, Diaconie en liturgie in de beleving van voorgangers tijdens het kerkasiel in Den Haag, 2018-2019, Publicatieserie Stichting Oud-Katholiek Seminarie, afl. 71, Amersfoort/Sliedrecht 2025. Merweboek, ISBN 9789057872181